Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce

Zamknij

Czy nadgodziny są obowiązkowe?

Kodeks pracy dopuszcza dwie sytuacje, w których pracodawca może zlecić Ci nadgodziny.

Pierwszą jest konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii. W tym przypadku Twoja odmowa byłaby traktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych, czego konsekwencje mogłyby być bardzo dotkliwe.

Sprawa nie jest już tak jasna w drugim przypadku – gdy „zaistnieją szczególne potrzeby pracodawcy”, gdyż… Kodeks pracy ich nie definiuje. W sukurs przychodzi nam za to orzecznictwo sądowe, określając szczególne potrzeby pracodawcy jako specjalne, niecodzienne, odróżniające się od zwykłych potrzeb związanych z prowadzoną przez pracodawcę działalnością. Czyli w tej sytuacji, praca w godzinach nadliczbowych może być zarządzona jedynie w wyjątkowych sytuacjach.

Kiedy możesz odmówić?

Kiedy nie zaistnieją dwa wyżej wymienione powody. W innym przypadku jesteś zobowiązany do wyjątkowego wydłużenia czasu pracy. Oczywiście pracodawca musi Cię za te dodatkowe godziny wynagrodzić – wypłacając ekwiwalent pieniężny lub przyznając czas wolny. Sytuacja pozostawania w pracy po godzinach nie powinna się często powtarzać. Gdy staje się praktyką stałą, to oznacza, że pracodawca, zamiast obciążania pracowników, powinien usprawnić organizację pracy w firmie. Długotrwałe zlecanie pracownikowi pracy w nadliczbowym zakresie godzin pracy jest niezgodne z prawem.

Poza tym pracodawca nie może, powołując się na szczególne potrzeby zlecić Ci (i zmusić Cię) do nadgodzin, jeśli pracujesz na stanowisku pracy, na którym występują przekroczenia najwyższych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Bezwzględnie zakazana jest praca w godzinach nadliczbowych kobietom w okresie ciąży, pracownikom młodocianym oraz osobom niepełnosprawnym (z wyjątkiem pracowników, na których wniosek lekarz wyraził na to zgodę). Odmówić może także osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem poniżej 4. roku życia..

Możesz także nie zgodzić się na dłuższe pozostawanie w pracy, jeśli polecenie pracodawcy narusza zasady współżycia społecznego (np. w przypadku złego stanu Twojego zdrowia lub szczególnej sytuacji rodzinnej).

Kolejnym ograniczeniem i wyznacznikiem możliwości wyrabiania kolejnych nadgodzin jest „maksymalną ilość godzin nadliczbowych”. Zgodnie z Kodeksem pracy nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym. Pracodawca jest też zobowiązany zapewnić swojemu pracownikowi wymagany dobowy odpoczynek, co najmniej 11-godzinny. Jeśli wydłużony czas pracy miałby spowodować jego skrócenie, jest bezprawny.

Podsumowując, dla "szeregowego" pracownika, każda zlecona przez szefa nadgodzina jest obowiązkowa. Nieuzasadniona odmowa jej przepracowania jest traktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych. Pracownik może zostać więc ukarany przez pracodawcę jedną z kar porządkowych, a w szczególnych sytuacjach taka odmowa może stać się podstawą do zwolnienia go z pracy.